14 Haziran 2012 Perşembe

Vücut yapısı karakter ilişkisi / Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri

Marifetname'ye göre, Allah insan alemin en güzel şekilde süsleyip nurlandırmıştır. 
Bunun yanı sıra, insanları şekil ve karakter olarak değişik yaratmıştır. 
Sonra lütuf ve inayeti ile, şekli karakterin ve azayı da ahlakın belirtisi kılmıştır. 
Böylece, insan önce kendi görünümünden kendi karakterini tanımlayarak ihtimam ile ahlakını güzelleştirir. Daha sonra yakınları ve dostlarının dış görünümlerine fehm ve fırasetle bakarak, onların iç hallerine ve ahlaklarına vakıf olabilir:
Onlara ya ahlaklarına göre rağbet ve muhabbetle muamele eder, veya aklınca güzel idare ile geçinip gider.

Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri yüz yapısının (daha geniş anlamda vücut yapısı) karakter ile ilişkisini bir ilahi kural olduğunu ifade etmektedir. Bu anlamda fizyognomiyi öğrenmek ve bu vesile İle çevredeki insanlarla karakterlerine göre muamele etme gibi iyi bir sosyal iletişim metodu sunmaktadır.

Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazreleri yüz yapısı (kısmen vücut yapısı) ve insan karakteri ile görüşleri şiir şeklinde aşağıdaki gibi sunmaktadır: Burada, sadece yüz yapısı değil, vücut yapısı ve mimikler de ele alınmıştır.
*
Ey aziz! Hikmet ehli demişlerdir ki: 

Cenab-ı Hak insanın vücudunu en mükemmel ve güzel şekilde yaratmıştır. Organların birbiriyle uyumu ve simetrisi, nezaketin ve güzelliğin örneği olmuştur. Bedenin güzelliğini, vasıflarını dil, bildirmek ve anlatmaktan acizdir. Yüzünün güzelliği, içinin temizliği ve kemali, huyunun yumuşaklığı, tabiatının iyiliği, konuşmasının pürüzsüzlüğü ile dünyada benzersiz bir yaratıktır. Hoş yürüyüşü, tatlı söyleyişi, güzel hareketi ve sevimli sesiyle alemin aklını almıştır. Güzelliğinin çekiciliği, canının tatlılığıyla dünyanın sevgilisi, irfan ehlinin beğendikleri olmuştur ve aşıklara ondan nice haller gelmiştir.
….
 Ey aziz, hikmet ehli demişlerdir ki:
Alemi bu şekil ve surette yaratan Cenab-ı Hak, eşi benzeri olan insan alemini en güzel şekilde ve en beğenilir surette tasvir edip şekil verdikten sonra ona üfürdüğü ruhu ile benzetmiş ve aydınlatmıştır ve hayvan cinsinden insan türünü, güzellik ve sevimlilikle benzetmiş, anlama ve konuşma yeteneğiyle üstün kılmıştır.



Gerçi Cenab-ı Hak, insanların beden ve ruh bakımından bir yaratmıştır. Fakat insanlar zeka ve kabiliyette, huyda değişiktir, birbirlerinden farklıdır. Sonra Allah, lütuf ve inayetiyle, hikmetinin gereğini, sanatının inceliğini bu yaratıkta göstermiş, yüzünü, şekil ve yapısını içine, organlarının biçimini ahlak ve karakterine belirti yapmıştır ki, insan kendi şekil ve yapısından kendi vasıflarını bilip ona göre ahlak ve hareketlerindeki, huylarındaki eksik ve aksaklıkları düzeltsin.


Sonra arkadaş ve dostlarının vücut yapısı ve şekillerine bakıp zeka ve karakterlerini, huy ve tabiatlarını ince seziş ve zekasıyla bilsin ve buna göre onlara muamele etsin, beğensin ve sevsin veya aklını kullanarak karakterlerine göre hareket ederek onlarla geçinip gitsin veya onlardan uzaklaşıp emniyeti, rahat ve selameti bulsun ve ne kimseden incinsin ne de kimseyi incitsin. Gönül hoşluğu ile rahat oturup kalksın.


Ey akıllı, insan ve cinlerce cihan bağında beğenilen budur: Ne kimse senden incinsin, ne de sen bir kimseden incin.
"Güzel huylu insandan hayır isteyin." hadis-i şerifine göre, güzel ve sevimli insanlarda daima güleş, iyi huy ve tatlı sözlerin görüp işitildiği gerçeği duyurulmaktadır.
Kur'an-ı Kerim'de "Herkesin iş ve ameli şekline uygundur." buyurulması da buna işarettir.
  http://www.delinetciler.net/
*
Baş ve boyun uzuvlarının kıyafetini bildirir.

Ey aziz, malûm olsun ki, filozoflar demişlerdir ki:

Kim ki boyudur tavil Sade dil olu cemil
Kim ki boyudur kasir  Hilesi vardır kesir
Kim ki vasat boyludur Akıl ve hoş huyludur
Kim ki saçı sert olur Akılla cür'et bulur
Kim ki saçı nerm olur Ebleh ve bî şerm olur
Kim ki saçı sarıdır Kibr ve gazab kârıdır
Kim ki saçıdır kara Sabrı var onu ara
Kumral ise saç güzel  Sahibidir bî bedel
Saçı az olan latif Oldu ârif ü zarif
Saçı çok olsa zenin Fehmi az olur anın
Başı küçük aklı az  Olsa ona deme raz
Başı büyük olanın Aklı çok olur anın
Yassı ise fark-ı ser Sahibi çekmez keder
Cild-i seri berk olan Hayr eder etmez ziyan
Ekra'a olma yakın Bed huy olur pek sakın
Cebhesi zıyk olanın Zıyk ola hulki anın
Yumru olursa cebin Sahibi zişt ve gabin
Cebhesi olan ariz  Bed huy olur çün mariz
Mutedil olsa cebin Sahibini bil emin
Cebhesi bî çîn olan Kâhil olur bîgüman
Çini uzundur fehim Az ise olmuş kerim
Kaş arası çîn olan Gam yüküdür ol heman
Üznü kebir olsa bol  Cahil ve kâhildir ol
Üznü küçük uğrudur  Evsat olan doğrudur
İnce olan kaş ucu Fitnedir işi gücü
Kaşta çok olan kılı Mükesser olur gussalı
Kaşı açık doğrudur  Çatma ise uğrudur
İnce kaş olur cemil  Kibre tavili delil
Kaşı mukavves olan Dilber olur her zaman
Göz çukur olsa kalil Olmuş o kibre delil
Çeşmi küçüktür hafif  Çeşmi kızıldır şeci
Gözleri göktür lebib Lik ela gözlü edib
Çeşmi küçüktür hafif Çeşmi büyüktür zarif
Didesi yumru hasut Evsat olandır vedût
Çeşmi kıpık oldu şin  Bakışı süst oldu zîn
Noktalı göz ok olur  Değmesi pek çok olur
A'vere olma yakın Zîk bakan olmaz emin
Şaşıya etme nazar Kim sana eğri bakar
Çeşmi güleçtir güzel Kirpiği zîk bî bedel
Vechi büyüktür alil Kibre küçüktür delil
Yumru olandır bahîl Yassı olandır cemil
Vechi arıktır muhil Etli olandır sakil
Vechi pek uzun olan Laf ile söyler yalan
Kim ki tireştir yüzü  Telh olur ekser sözü
Vechi müdevver gerek Bedirden enver gerek
Çün mütebessim olur Anı gören kâm alır
Benzi kızıldır edib Esmer olandır lebib
Benzi sarıdır alil Esvede mâil muhil
Gözleri gök ışkırak Olsa ol ondan ırak
Levni olan mutedil  Hem ak olur hem kızıl
Enf eğer olursa dıraz Sahibidir fehmi az
Enf eğer olsa kasir Havf olur onda kesir
Enf ucu ger ola top Sahibi olur turup
Enf ucu ağza yakın Olan adamdan sakın
Sükbe-i enf olsa bol  Kibr ve haset dolmuş ol
Olsa kulkul-i kanat  Cem' ola kâh ve inat
Enfi kim olsa ariz Şehvet iledir mariz
Enfi o kim eğridir  Himmet o nun fikridir
Ağzı küçüktür güzel Lakin olur pür vecel
Ağzı büyüktür şeci'  Eğri olandır şeni'
Ağzı gibidir zenin Heyet-i bız'ı onun
Gunneli söz olsa ger Kibirden oldur haber
Savt dakik er kişi Şehvet-i zendir işi
Er kişi sesli zenan Ekseri söyler yalan
Sözde kim olsa seri  Fehmidir onun refi
Kim ki sesidir kaba  Himmeti var merhaba
Ses çatal olsa o can Halka eder bed güman
Handesi çok olsa ha Umma sen onda haya
Yüz güleç ve söz leziz Olsa o candır aziz
Yufka ve ahmer dudak Sahibi anlar sebak
Şefe galiz olsa bil Sahibi muğzip sakil
Dişleri iri olan İşler ol ekser yaman
Mutedil olan dişi Sıdk ve safadır işi
Nükheti hoş olanın Hulki de hoştur onun
İnce zekanlı herif Aklı da onun hafif
Ger zekan enli olur Sahibi gılzat bulur
Mutedil olsa zekan Akıl olur hem hasan
Lihye tavil olsa ger Sahibidir bî hüner
Lihyesi sıktır sakil Sohbeti eyler tavil
Riş i siyah ve kalil Oldu zekâya delil
Köse ki hiç rişi yok  Onun olur mekri çok
Olsa değirmi sakal Sahibidir pür kemal
Olsa kafası ariz  Ahmak iledir ol mariz
Boynu olan çok dıraz Rüştü onun olur az
İnce ki gerdan olur Sahibi nâdan olur
Boynu galiz olsa ol Ruz ve şeb olur ekül
Boynu olursa kasir  Cümlesi olur kesir
Boynu olan mutedil Hayr iledir müşteğil
Her yeri evsat olan Dilber olur bî güman
 *
Boyu uzun olan güzel ve sâde dil olur.
Boyu kısa olanın çok hilesi vardır.
Boyu orta olan, akıllı ve hoş huylu olur.
Saçı sert olan akıllı ve atılgan olur.
Saçı yumuşak olan, ebleh ve arsız olur.
Saçı sarı olan, kibirli gazalı olur.
Saçı kara olan, sabırlıdır, onu ara.
Saçı kumral ise güzeldir ve sahibi bedelsizdir.
Saçı az olan lütüfkâr, bilgili ve nazik olur.
Saçı çok olan kadın, anlayışsız olur.
Başı küçük olanın aklı azdır. Ona sır söyleme.
Başı büyük olanın, aklı çok olur.
Başının tepesi yassı ise, sahibi keder çekmez.
Başının derisi parlak olan, hayır yapar, ziyan vermez.
Kele yaklaşma sakın, kötü huylu olur.
Alnı dar olanın ahlakı da dar olur
Alnı yumru olan, kötü ve aldatıcı olur.
Alnı normal olanı, emin olarak bil.
Alnı kırışıksız olan, mutlaka tembel olur.
Alnı uzun olan anlayışlı, az ise cömert olur.
Kaş arası kırışık olan, her zaman gam yüklüdür.
Kulağı uzun ve bol olan, cahil ve tembeldir.
Küçük kulaklı olan uğursuz; orta olan doğrudur.
Kaş ucu ince olanın işi gücü fitnedir.
Kaşının kılı çok olan, kırık ve gussalıdır.
Kaşı açık olan doğrudur, çatma olan uğursuzdur.
İnce kaş güzel olur; uzunu kibre delildir.
Kaşı kavisli olan, her zaman dilber olur.
Göz çukuru az ise, o kibre delil olmuştur.
Siyah gözlü olan itaatli, kızıl gözlü olan cesurdur.
Gök gözlü olan zeki, ela gözlü olan edîb olur.
Küçük gözlü olan, hafif; büyük gözlü olan zarif olur.
Gözü yumru olan hasetçi, orta olan dost olur.
Kıpık gözlü olan, yaramazdır; bakışı tembeldir.
Noktalı göz ok olur, demesi pek çok olur.
Tek gözlüye yakın olma, sık bakan olmaz emin.
Şaşıya bakma, çünkü sana eğri bakar.
Güleç gözlü lan güzeldir, kirpiği sık olansa bedelsizdir.
Büyük yüzlü olan illetlidir; küçük yüz kibre delildir.
Yumru yülü olan cimridir, yassı olan güzeldir.
Arık yüzlü olan borcuna sadık değildir; kalın ve etli yüzlü sevimsizdir.
Uzun yüzlü olan, lafla yalan söyler.
Yüzü sert olanın, çoğu sözü acı olur.
Yuvarlak yüzlü olan, aydan daha nurlu olsa gerektir. Çünkü böyleleri mütebessim olur ve onu gören kâm alır.
Benzi kızıl olan edib, esmer olan zeki olur.
Benzi sarı olan hastalıklı, siyahımsı olan tevekkeli olur.
Gözleri gök ve mavi olsa, ondan ırak ol. Rengi normal olan hem ak, hem kızıl olur.
Burun eğer uzun olsa, sahibinin anlayışı kıttır.
Burnu kısa olan, çok korkak olur.
Burun ucu top olan, neşeli olur.
Burun ucu ağza yakın olan adamdan sakın.
Burun deliği bol olsa, o, kibir ve haset dolmuştur.
Burun kanatları hareketli olanda kahır ve inat toplanmıştır.
Burnu geniş olan, şehvet düşkünüdür.
Burnu eğri olanın fikri himmettir.
Küçük ağızlı olan güzel, fakat çok korkak olur.
Ağzı büyük olan cesur, küçük olan kötü olur.
Kadının tenasül uzvunun yapısı ağzı gibidir.
Genizden gelen söz, kibirden olsa gerek.
İnce sesli erkek, kadına düşkündür.
Erkek seli kadınlar çoğunca yalan söyler.
Sözü seri olanın anlayışı yüksektir.
Kaba sesli olanın himmeti vardır.
Çatal sesli olan, sürekli halktan kuşkulanır.
Gülmesi çok olandan haya umma.
Yüz güleç, söz lezzetli olan, candır, azizdir.
Yufka ve kırmızı dudaklı olan dersi iyi anlar.
Kalın dudaklıların muzipliği ağırdır.
İri dişli olan, çoğunca yaman işler yapar.
Mutedil dişli olanın işi hoş ve doğrudur.
Ağız kokusu hoş olanın, ahlakı da hoştur.
İnce çeneli olanın aklı hafiftir.
Enli çeneli olan, kaba olur.
Çenesi normal olan, akıllı ve güzel olur.
Uzun sakallı olan, hünersiz olur.
Sık sakallı olan kabadır ve sohbeti uzatır.
Siyah ve az sakal, zekâya delildir.
Hiç kılı olmaya kösenin hilesi çok olur.
Değirmi sakallının olgunluğu çoktur.
Enli kafalı olan, ahmaktır.
Boynu çok uzun olanın olguluğu azdır.
Boynu ince olan, nâdân olur.
Boynu kalın olan, gece gündüz obur olur.
Boynu kısa olanın hilesi çok olur.
Boynu orta olanın işi hayır yapmaktır.
Her yeri orta olan, şüphesiz dilber olur.
  
Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri
Marifetname, İkinci Fen, dördüncü bab,  beşinci fasıl, dördüncü madde
(http://www.necatiaksu.net)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder