17 Haziran 2012 Pazar

Güneş Merkezli Sistem ve Osmanlılar

Osmanlılar, Güneş merkezli gezegen sisteminden, ancak 117 yıl sonra haberdar oldu. Tezkereci Köse İbrahim Efendinin, Fransızca’ dan yaptığı bir çeviri kitapta (Feleklerin Aynası ve İdrakin Gayesi) bu olaydan bahsediliyordu. Daha sonra Ebubekir Efendi, 1865 te Tercüme-i Atlas Mayor adlı eserinde, İbrahim Müteferrika da 1773 Cihannüma’ nın baskısını yaptığı eklerde Kopernik Sistemi’ nden söz ettiler. Ama hiçbiri Kopernik sistemini savunmadı; üçü de Dünya merkezli Batlamyus Sistemi’ ni benimsemeyi sürdürdü. Kopernik kuramının açıklanmasından neredeyse 200 yıl geçmiş olmasına rağmen Osmanlılarda bu kuramı benimseyip savunan olmadı. İbrahim Müteferrika yaşamı boyunca yalnızca 17 kitap basabilmişti. Matbaanın kuruluşunu izleyen yüz yıl boyunca yayınlanan kitap sayısı yalnızca 180 dir. Avrupa’ da 1450 yi izleyen 50 yıl içinde yayınlanan kitap sayısı 40 bindir.

Erzurumlu İbrahim Hakkı (1703-1780) Marifet name adlı ünlü eserinde (ansiklopedik) Güneş merkezli sistemi savunmuştur. Aynı zamanda eserine manzumeler de ekleyen İbrahim Hakkı’nın Osmanlı Astronomu Takiyeddin’den bahsetmesi ilginçtir.

(Marifetname, Sadeleştiren Turgut Ulusoy (1980), 4. Cilt s: 30-34)
*
Marifetname 400 kitaptan yararlanılarak yazılmıştır. Bu kitapta ilk defa bir alim tarafından güneş sistemi ('hey'et-i cedide') anlatıldı.


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder