25 Haziran 2012 Pazartesi

Alim Olabilmenin Şartları / Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri

Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın Tertib-i Ulum adlı Manzum Eserine Göre

Alim Olabilmenin Şartları

Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın (ö. 1194/1780), Tertīb-i ‘ulūm adlı Türkçe manzum eserinin kişinin kāmil efendi (yani âlim) olabilmesi için okumasını gerekli gördüğü ilimleri otuz bir dalda toplamış ve her bir daldaki metin’leri zikretmiştir. 125 beyitlik bu manzum eserde, olan ile olması gerekenin beraberce zikredildiği; bizzat yazarın ideal bir eğitimi amaçladığı söylenebilir.

Ey ‘ilmi tālib v’ey tab‘ı eslem
Hem fehmi zīrek ‘aklı müsellem

Allāh bize iş ‘arz eylemişdür
‘İlm ü ‘amel hem farz eylemişdür

Olmak dilerseñ kāmil efendi
Cāndan kabul it bu nush u pendi

Kul olma halka  āzāde cānsın
Hikmet itürmiş hem arayansın

İtme teehhül kām almadukça
Bahr-i ‘ulūma bir dalmadukça

…..
 Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri



Ayrıca bakınız

Ta‘līm ile İrşād Arasında:Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Medrese Ders Müfredatı, Şükran Fazlıoğlu


 Tertīb-i ‘ulūm’da zikredilen eserler
Tertīb-i ‘ulūm’da zikredilen otuz bir ilim dalı ile bu ilim dallarındaki
kitaplar ve müellifleri şöyledir:
Dersler Kitaplar
İlm-i tecvīd Tecvīd-i Türkî, Tecvīd-i manzūm, Şātıbî, Şir‘a
ve Şerh’i, Bur'iyye
İlm-i hat Yazı çeşitleri: Sülüs, Nesih, Talik, Divānî
24
İlm-i lugat Yūsuf, Ferişte, Tarīf-i Seyyid, Ahterî, Sıhāh,
Vankulu, Kāmūs
İlm-i akāid Birgili, Manzūm akāid, Hısnu’l-hasīn, Emālî,
Fıkh-ı ekber, Manzūm-i rūmî, Tertīb-i ‘ulūm
İlm-i fıkh Munyet musalli, Tuhfe, Talīm-i muāllim, Şerhi
Halebî, Vikāye, Mültekā, Eşbāh u nezāir,
Mecmau’l-bahr, İbn Melek, Durer, Hidāye
İlm-i ahlak Hilye-i Hākānî, Hayriyye, Attār Pend,
Gülistān, Bostān, Tarīkat
İlm-i sarf Emsile, Binā, Maksūd, İzzî, Merāh, Şāfiye,
Çārperd
İlm-i furs Şāhidî, Nisāb-ı sibyān, Divān-ı Hāfız, Farsî
Halīmî, Nimetullāh
İlm-i nahv Avāmil, Küçük avāmil, Unmūzec, Hadāik,
İzhār, Netāic, Kāfiye, Cāmî
İlm-i mantık Îsāgocî, Husām Kātî, Muhyiddīn, Fenārî, Kul
Ahmed, Velediyye, Şemsiyye, Kutb, Seyyid,
Dāvud, Tehzîb, Celāl, Mīr
İlm-i ādāb Huseyn, Şerh Azud, Mīr, Zeyn, Takrīr-(i)
kavānīn (Saçaklı)
İlm-i meānī Telhīs, Mutavvel
İlm-i beyān İstiāre
İlm-vad Şerh Adud
İlm-i arūz Endelūsî
İlm-i kavāfî Nābulīsî
İlm-i hikmet Kadī-mīr, Lārî, Hikmet el-ayn, Mirzacān
İlm-i kelām Şerh-i akāid, Hayālî, İsbāt-ı vācib
İlm-i hendese Eşkāl-i tesīs şerhi
İlm-i hisāb Hulāsa, İbn Çullî
25
İlm-i heyet Şerh-i Çagmīn, Bircendî
İlm-i amel – İlm-i ālāt Usturlāb, Bist Bāb, Rub-ı müceyyeb, Rub-ı
mukantar
İlm-i cografya Takvīm-i buldān
İlm-i zīc – İlm-i takvīm Si Fasl-ı Tusî, Ruznāmeler
İlm-i nücūm Tahsili, Tertīb içerisinde hatardur.
İlm-i tıb – İlm-i teşrih– ilmi
tıbb-ı nebî
Tıb, Teşrīh, Tıbb-ı Nebî
İlm-i ferāiz Sirāc
İlm-i usūl-i fıkh Tavdīh, Tasrīh, Telvīh, Muntehā, Muhtasar
İlm-i usūl-i hadîs Nuhbe
İlm-i hadīs Metn-i meşārik, Mebārik (İbn Melek)
İlm-i tefsīr Beyzāvî
Not: Açıklamaları okumak için tıklayınız:



2 yorum:

  1. Hocam, alim yani profesör olmak kolay değilmiş o zamanlar :) Bu kadar kitabı,konuyu şimdilerde hiçbir bilim dalı göstermiyordur :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba,
      Ziyaretiniz ve yorumunuz için teşekkür ederim.
      Hayırlı günler dileğiyle.

      Sil