9 Şubat 2012 Perşembe

Mehmet Akif'in medeniyet algısı, medeniyet ve din ilişkisi


Özellikle Tanzîmat'tan sonra bir çok fikir adamı, Osmanlıyı Avrupa'dan geri bırakan faktörün 'din" olduğunu, dinin terk edilerek ilerleyebileceğimizi savunmuşlardır. Bu fikre karşı çıkan M. Akif, birçok mısrada medeniyet ile ilerleme arasında ilişki kurmuş, din ile medeniyet arasındaki ilişkiyi de gözler önüne sermiştir.

Nasıl olmuş da o fâzıl medeniyyet, o kemâl, 
Böyle bir kavmin içinden doğuvermiş derhâl? 

Bu beyitte, medeniyetin faziletle ilgisi ortaya konulmuştur. İslâm medeniyeti fazileti, insanî değerleri üstün tutan bir medeniyettir. İslam'dan önceki cahilliye dönemlerinde, kızlarını diri diri toprağa gömecek kadar vahşî ve cahil bir kavimden Hz. Ömer gibi medeniyet üstatları çıkması, İslam medeniyetinin fâzıl bir medeniyet olduğunu gözler önüne serer.

Metnin tamamını okumak için tıklayınız. 
Ahmet Dursun, Mehmet Âkif’te “Medeniyet”

***
Mehmet Akif Ersoy’un medeniyet algısı, sadece teknoloji ve fen alanında ilerlemede gösterilen başarılara dayanır. Çünkü şaire göre, Batı’yı kültürel anlamda medenileşme adı altında körü körüne taklit etme eğilimi, toplumu kendi öz değerlerinden uzaklaştıracak ve toplumu felç edecek bir durumdur. Özellikle taklitçi ve menfaatçi bireylerde görülen bedenle var olma arzusu ve toplumda yaşayışıyla üst bir kimlikle görünme çabası adeta şairi çileden çıkarır. Nitekim Mehmet Akif Ersoy, “medeniyet diye yutturulmak istenen sefahata ve milli bünyemizi kemiren, yok eden zararlı şeylere karşıdır”(Yetiş, 1992:86).
Mehmet Akif Ersoy, Batı’nın tahakkümü altında yaşanma zorunluluğunu da eleştirdiği gibi Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş dönemine gittiği süreçte,  devletin iradesini kaybetmesini ve iktidarın Batı’nın emrine verilmesini hazmedemez.
Bizler, edvâr-ı faziletleri cidden parlak
Bir büyük milletin evladıyız, oğlum, ancak,
O fazilet son üç asrın yürüyen ilmiyle,
Birleşip gitmedi; battıkça da ümmet cehle,
Bünyevî kudreti günden güne meflûc olarak,
Bir düşüş düştü ki: Davransa da, sarsak sarsak.
Garb’ın emriyle yatıp kalkmaya artık mahkûm
Çünkü hâkim yaşatan şevket-i fenden mahrum
(Safahat, 1984:442)


2 yorum:

  1. çok güzel bir paylaşım Sabahattin bey. Mehmet Akif ERSOY okumak, sevmek fikirlerini benimsemek ve benimsetmek ayrıcalıktır. Sevgiler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. merhaba,
      Ziyaretiniz ve yorumunuz için teşekkür ederim.
      Hayırlı günler dileğiyle.

      Sil